بروزرسانیشده در مهر 20, 1405
در این مقاله با یک مثال کامل نشان میدهیم چطور چند قوس (G02 و G03) را با جبران شعاع ابزار (G41) به هم وصل کنیم و کانتور را با کمک زیربرنامه در چند عمق مختلف برش بزنیم. اول مفهوم زیربرنامه را مرور میکنیم، بعد برنامهی اصلی و زیربرنامه را خطبهخط توضیح میدهیم و در پایان نکتههایی را میگوییم که در عمل باید رعایت کنید.
زیربرنامه در CNC چیست؟
زیربرنامه (Subprogram) یک برنامهی CNC جداگانه است که از داخل برنامهی دیگری فراخوانی میشود. هم از برنامهی اصلی میشود آن را صدا زد و هم از داخل یک زیربرنامهی دیگر. کاربرد اصلیاش توالیهای تکراری است؛ مثل سوراخکاری یا برادهبرداری در عمقهای مختلف روی یک کانتور یا پاکت.
ماشین CNC خطوط برنامه را به ترتیب اجرا میکند. زیربرنامه به برنامهنویس اجازه میدهد وسط برنامه به بخش دیگری برود یا برنامهی دیگری را اجرا کند و بعد به همان نقطهی قبلی برگردد. برای آشنایی بیشتر با فراخوانی و پایان زیربرنامه میتوانید مقالهی زیربرنامه در CNC را بخوانید.
مثال برنامه فرز CNC: اتصال چند قوس با زیربرنامه
این مثال برای فرز CNC نوشته شده تا نشان دهد دو یا چند قوس با شعاع مشخص چطور در یک برنامه به هم متصل میشوند. کانتور از چهار قوس به شعاع 45 ساخته شده که بهترتیب ساعتگرد (G02) و پادساعتگرد (G03) هستند و از نقطهی P1 شروع و به همان نقطه ختم میشوند. فرض ما این است که واحد میلیمتر است.
برنامه اصلی
برنامهی اصلی ابزار را انتخاب میکند، به نقطهی شروع میرود و زیربرنامه را فراخوانی میکند.
N10 T1 H1 M6 G43 M3 (انتخاب ابزار 1 و جبران طول و روشن کردن اسپیندل) N20 F150 S250 (پیشروی و دور اولیه) N30 G0 X-21 Y50 Z0.5 (رفتن به نقطه شروع بیرون از قطعه) N40 G0 Z0 (رسیدن به سطح بالای قطعه) N50 M98 P040050 (فراخوانی زیربرنامه O0050 به تعداد 4 بار) N60 G49 (لغو جبران طول ابزار) N70 G0 Z50 (بالا بردن ابزار تا ارتفاع ایمن) N80 M30 (پایان برنامه)
زیربرنامه
زیربرنامه با شمارهی O0050 در برنامهی اصلی چهار بار فراخوانی شده است.
O0050 N10 F160 S400 (تنظیم پیشروی و دور برش) N20 G1 Z-2.5 G91 (نفوذ افزایشی 2.5 میلی متر در هر بار اجرای زیربرنامه) N30 G1 G90 X5 Y50 G41 D1 (حرکت مطلق به نقطه P1 و فعال کردن جبران شعاع چپ) N40 G2 X22 Y85.23 I45 J0 (قوس ساعتگرد تا نقطه P2) N50 G3 X78 Y85.23 R45 (قوس پادساعتگرد تا نقطه P3) N60 G2 X78 Y14.77 R45 (قوس ساعتگرد تا نقطه P4) N70 G3 X22 Y14.77 R45 (قوس پادساعتگرد تا نقطه P5) N80 G2 X5 Y50 R45 (قوس ساعتگرد و بازگشت به نقطه P1) N90 G0 G40 X-21 (خروج از کانتور و لغو جبران شعاع) N100 M99 (پایان زیربرنامه و بازگشت به برنامه اصلی)
توضیح برنامه خط به خط
- فراخوانی و تکرار (M98 P040050): در این قالب، دو رقم اول تعداد تکرار (04) و چهار رقم آخر شمارهی زیربرنامه (0050) است. یعنی O0050 چهار بار اجرا میشود. این قالب در بیشتر کنترلهای فانوک و سازگار با آن کار میکند، ولی کنترلهایی هستند که تعداد تکرار را با آدرس L مینویسند (مثلاً M98 P0050 L4). قالب دقیق را در دفترچهی کنترلر خودتان بررسی کنید.
- عمقدهی با G91 (خط N20): Z-2.5 در حالت افزایشی هر بار 2.5 میلیمتر ابزار را پایینتر میبرد. چون زیربرنامه چهار بار اجرا میشود، در پایان عمق کل برابر 4 × 2.5 = 10 میلیمتر از Z0 است. برای همین حرکتهای X و Y را بلافاصله با G90 مطلق کردهایم تا نقطهها در هر دور همانجا بمانند.
- شروع جبران شعاع (خط N30): با G41 ابزار سمت چپ مسیر برنامهریزیشده میرود. چون ابزار از X-21 تا X5 (26 میلیمتر) روی خط راست حرکت میکند، ابزار قبل از رسیدن به قوس اول کاملاً از قطعه فاصله دارد.
- قوسها (خطوط N40 تا N80): قوس اول با I و J (مرکز نسبت به نقطهی شروع) تعریف شده است: I45 یعنی مرکز 45 میلیمتر سمت راست P1، یعنی در نقطهی (50, 50). سه قوس دیگر با R45 نوشته شدهاند. هر دو روش مجاز است و نتیجه یکی است. قوسهای G03 (P2 به P3 و P4 به P5) در جهت مخالف قوسهای G02 میچرخند و کانتور را به شکل یک گل چهار پر درمیآورند.
- خروج (خط N90): ابزار روی خط راست از P1 به X-21 برمیگردد و همزمان G40 جبران شعاع را لغو میکند.
- پایان (M99): کنترل به خط بعد از M98 برمیگردد. پس از چهار بار اجرا، برنامهی اصلی با G49 جبران طول را لغو میکند و ابزار به Z50 میرود.
توضیح جی کدهای G، M، S، T و F
- G00: حرکت سریع
- G01: حرکت خطی
- G02: درونیابی دایرهای ساعتگرد (CW)
- G03: درونیابی دایرهای پادساعتگرد (CCW)
- G40: لغو جبران شعاع ابزار
- G41: جبران شعاع ابزار سمت چپ مسیر
- G43: جبران طول ابزار در جهت مثبت
- G49: لغو جبران طول ابزار
- G90: برنامهنویسی مطلق
- G91: برنامهنویسی افزایشی
- M03: روشن شدن اسپیندل ساعتگرد
- M06: تعویض ابزار
- M30: پایان برنامه
- M98: فراخوانی زیربرنامه
- M99: پایان زیربرنامه
- T: شمارهی ابزار
- S: دور اسپیندل
- F: مقدار پیشروی
نکتههای مهم و خطاهای رایج در این برنامه
- شمارهی افست شعاع (D) را فراموش نکنید. در نسخهی اصلی این مثال، G41 بدون D نوشته شده بود. در کنترلهای فانوک معمولاً باید شمارهی افست شعاع را با D مشخص کنید و مقدار شعاع ابزار را در جدول افستها وارد کنید. بعضی کنترلها مثل Haas و Tormach اگر D ننویسید شعاع ابزار فعلی را بهکار میبرند. به همین دلیل در برنامه D1 اضافه کردیم و باید مقدار آن را متناسب با ابزار خودتان تنظیم کنید.
- خط ورود به جبران شعاع باید کافی باشد. طبق راهنمای رسمی Tormach، حرکت ورودی باید دستکم بهاندازهی شعاع ابزار باشد، وگرنه ممکن است ابزار به قطعه آسیب بزند. در این مثال خط ورود 26 میلیمتر است و برای ابزارهای معمولی کافی است.
- در کنترل فانوک، با ورود نامناسب ممکن است آلارم 41 (Interference in CRC) بدهد. این مورد از تجربهی کاربران است و در دفترچهی رسمی بررسی نشده.
- دور و پیشروی در برنامهی اصلی بیاثر است. مقدار F150 و S250 در برنامهی اصلی در همان خط اول زیربرنامه با F160 و S400 جایگزین میشود. اگر دور اولیه برایتان مهم است، S را قبل از M3 یا در همان بلوک بنویسید.
- تنظیمهای ابتدایی برنامه آورده نشده است. در این مثال G54 (مبدأ کار)، G17 (صفحهی XY) و واحد (G21 برای میلیمتر) نوشته نشده و فرض شده که فعال هستند. در برنامهی واقعی حتماً آنها را بنویسید.
- قبل از اجرا حتماً شبیهسازی کنید. مسیر را در شبیهساز کنترل یا نرمافزار CAM بررسی کنید و بعد روی ماشین اجرا کنید.
زیربرنامه در کنترلهای دیگر: Siemens و HEIDENHAIN
فراخوانی با M98 و M99 مخصوص فانوک و کنترلهای سازگار با آن است. در Siemens (SINUMERIK) زیربرنامه را با نام فراخوانی میکنند و تعداد تکرار با آدرس P مشخص میشود (طبق راهنمای رسمی زیمنس دربارهی فراخوانی و تکرار زیربرنامه). در HEIDENHAIN زیربرنامه با LBL شماره شروع و با LBL 0 تمام میشود و با CALL LBL فراخوانی میشود؛ تکرار با REP مشخص میشود. جزئیات دقیق (مثلاً شمارش تعداد تکرار) را در دفترچهی مدل کنترلر خودتان ببینید.
سؤالات متداول
زیربرنامه در CNC چه کاربردی دارد؟
برای تکرار یک توالی ماشینکاری مثل چند پاس عمقی روی یک کانتور یا چند سوراخ با الگوی یکسان، بدون اینکه همان خطوط را چند بار بنویسید.
فرق G02 و G03 چیست؟
G02 قوس ساعتگرد و G03 قوس پادساعتگرد است. جهت چرخش از دید بالای صفحهی XY تعیین میشود.
چرا در زیربرنامه از G91 برای Z استفاده کردیم؟
چون با افزایشی بودن Z، هر بار اجرای زیربرنامه ابزار را مقدار ثابتی عمیقتر میبرد؛ در حالی که X و Y با G90 هر بار به همان نقطهها میروند.
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد زیربرنامه در CNC، دوره برنامه نویسی سی ان سی ما رو ببنید.




